Materiały konferencyjne SEP 2026

6 W przypadku złoża węgla, którego zaleganie charakteryzuje się nawet stosunkowo niewielkim nachyleniem, zagrożenie pożarem endogenicznym w ścianach zawałowych jest minimalizowane poprzez podawanie do zrobów wody lub/i różnego rodzaju mieszanin wody z piaskiem lub popiołami lub odpadami poflotacyjnymi. Powoduje to tworzenie się zbiornika wody, który jest utrzymywany przynajmniej do czasu likwidacji ściany. Jeśli poniżej ściany ze zlokalizowanym w jej zrobach zbiornikiem wodnym planowana jest eksploatacja, to wymagane jest odwodnienie takiego zbiornika. Praktyka górnicza pokazuje, że pojemność takich zbiorników wodnych bywa różna – od kilku do nawet kilkuset tysięcy metrów sześciennych. Odpompowywanie wody wymusza dopływ do tych zrobów powietrza/gazów, co w przypadku pozostawionego w tych zrobach węgla doprowadza do rozpoczęcia procesu utleniania węgla. Zawilgocony po odwodnieniu węgiel bardzo łatwo kumuluje ciepło, co sprzyja stosunkowo szybkiemu przejściu procesu utleniania w proces samozagrzewania. Nieprzerwanie tego procesu doprowadzić może do samozapłonu węgla, dlatego wszelkie działania hamujące te procesy są niezwykle istotne dla możliwości prowadzenia wydobycia w ścianie zlokalizowanej poniżej zbiornika wodnego. Idealnym działaniem profilaktycznym jest w takich przypadkach inertyzacja odwadnianych zrobów z takim wydatkiem, z jakim odpompowywana jest woda. Należy jednak podkreślić, że każda inertyzacja odwadnianych zrobów, bez względu na jej wydatek, korzystnie wpływa na hamowanie procesów utleniania i samozagrzewania poprzez obniżanie stężenia tlenu. 4. SKUTECZNOŚĆ INERTYZACJI ZROBÓW 4.1. Metoda oceny skuteczności inertyzacji Dotychczasowe rozważania na temat stosowania inertyzacji ukierunkowują zagadnienie na uzyskanie maksymalnej skuteczności inertyzacji. Do oceny tej skuteczności wykorzystuje się metody (Trenczek), które mają które mają związek z oceną stanu zagrożenia pożarem endogenicznym. Do nich należą metoda wskaźników Grahama (Bystroń i inni, 1974) i Tricketta (Jones, Trickett, 1955) oraz model samozagrzewania , pożaru i gaszenia (Bystroń, 1997). Są one wzajemnie się uzupełniającymi, i obejmują cały zakres zagadnienia – od samozagrzewania węgla, poprzez samozapalenie i pożar, aż do gaszenia z uwzględnieniem rodzaju palącej się substancji oraz poprawności pobrania prób analizowanych gazów. 1) Wskaźnik Grahama Wskaźnik Grahama G oblicza się wg wzoru G = CO : [(0,265 x N 2 ) – O 2 ] (1) gdzie: CO, O 2 , N 2 – procentowe zawartości stężenia tych gazów w próbie pobranej z zaizolowanego rejonu lub zrobów. W zależności od stanu zagrożenia pożarem endogenicznym wskaźnik Grahama charakteryzuje się kilkoma progowymi wartościami. Przyjmuje się, że skład gazów pobieranych ze zrobów danej partii pokładu charakteryzuje stan normalny, kiedy wartość wskaźnika Grahama wynosi G < 0,0010. W miarę rozwoju eksploatacji intensywność utleniania węgla może wzrastać. Ma to miejsce szczególnie wtedy, gdy istnieje przepływ powietrza przez zroby lub tempo eksploatacji jest zbyt małe w stosunku do okresu inkubacji pożaru dla węgla w danym rejonie. Gdy dla prób gazów pobranych ze zrobów lub zza tam izolacyjnych wartość wskaźnika Grahama przekroczy G > 0,0025, to znaczy, że proces utleniania jest nieco szybszy od normalnego i należy z większą częstotliwością śledzić jego przebieg.