Materiały konferencyjne SEP 2026

15 Należy jednak zauważyć wnioski z dotychczasowej praktyki górniczej, z której wynika, iż w bardzo wielu przypadkach inertyzacja azotem spełnia zakładane cele, jednak nie można ich ująć w przedstawione oceny skuteczności inertyzacji, gdyż takich badań się nie prowadzi. Natomiast ta sama praktyka górnicza pokazuje, że jednak w stosunkowo wielu przypadkach inertyzacja jest za mało skuteczna – konieczne było izolowanie rejonów w związku ze wzrostem stanu zagrożenia pożarem endogenicznym, a w kilku szczególnych przypadkach doszło do samozapalenia węgla i pożaru endogenicznego, wymagającego wszczęcia akcji ratowniczej przeciwpożarowej. Analiza takich przypadków pokazuje, że pożądanym wskaźnikiem inertyzacji dla rejonu eksploatacyjnego jest wskaźnik W wwa > 2. 7. PODSUMOWANIE Jednymi z głównych czynników powodujących podwyższony i wysoki stan zagrożenia pożarem endogenicznym w rejonie danej ściany są wielkość wpływu depresji wentylatora głównego przewietrzania na ten rejon oraz występowanie zaszłości eksploatacyjnych w sąsiedztwie danego rejonu. Badania migracji gazów prowadzone w różnych uwarunkowaniach pokazują, że im większy kompleks zrobowy, przy występującym oddziaływaniu depresji wentylatora na dany rejon, tym prędkość migracji gazów jest większa – maksymalna dotychczas stwierdzona prędkość wynosiła ok. 1 m/s. Jednym z najczęściej stosowanych działań z zakresu profilaktyki pożarowej jest inertyzacja, a najskuteczniejszym gazem inertnym jest azot. Stosunkowo duża dostępność urządzeń do wytwarzania azotu z powietrza atmosferycznego przyczyniła się do tego, że inertyzację stosuje się już nie tylko do gaszenia pożarów, co jeszcze miało miejsce nawet na początku tego wieku. W okresie ostatnich dwudziestu lat rozwinął się zakres inertyzacji, która praktycznie jest już elementem technologii wydobywania węgla systemem ścianowym w rejonach zagrożonych pożarem endogenicznym. Inertyzację stosuje się także w rejonach ścian wyizolowanych z sieci wentylacyjnej ze względu na wysoki poziom zagrożenia pożarowego, w rejonach ścian likwidowanych, a także podczas likwidacji zbiorników wodnych, kiedy gaz inertny doprowadzany jest do zrobów w miejsce odprowadzanej (odpompowywanej) wody. Skuteczność inertyzacji można ocenić na pomocą metody opartej na wskaźnikach Grahama i Tricketta oraz modelu samozagrzewania, pożaru i gaszenia, określającej kryteria tej oceny. Praktyka górnicza pokazuje, że w wielu przypadkach ilość podawanego do zrobów azotu nie jest wystarczająca, jednak z uwagi na wygaszanie w Polsce górnictwa węgla kamiennego można liczyć na zwiększenie ilości azotu w danej kopalni poprzez wykorzystanie urządzeń z kopalń likwidowanych. Analiza inertyzacji azotem rejonów wydobywczych pokazuje, że wysoką skuteczność osiąga się przy wskaźniku inertyzacji dla rejonu eksploatacyjnego wynoszącego W wwa > 2,0. LITERATURA Adamus, 2001; Adamus A., 2001: Technical note: Review of nitrogen as an inert gas in under- ground mines. Journal of the Mine Ventilation Society of South Africa, vol. 54, no. 3. pp. 60–61.