Materiały konferencyjne SEP 2026

Wsk. częst. wyp. śmiert. (całk. wyd.) [-/10 6 Mg] 0,01 0,00 0,09 0,08 0,00 0,02 0,19 0,02 0,16 0,05 Wsk. częst. wyp.ogółem (wyd. z pokł. zagr. tąp.) [-/10 6 Mg] 0,41 0,52 0,58 1,08 0,42 0,24 0,74 0,23 2,90 0,98 Wsk. częst. wyp. śmiert. (wyd.z pokł. zagr. tąp.) [-/10 6 Mg] 0,03 0,00 0,18 0,15 0,00 0,03 0,35 0,04 0,29 0,09 Z analizy wskaźników częstości wypadków wskutek tąpnięć i odprężeń w latach 2016-2025 wy- nika, że pomimo spadku zarówno całkowitego wydobycia, jak i wydobycia z pokładów zagrożo- nych tąpaniami, wypadkowość wskutek tąpnięć i odprężeń wzrasta. Wzrost ten jest większy w od- niesieniu do wydobycia z pokładów zagrożonych tąpaniami. 4. UWARUNKOWANIA WPŁYWAJĄCE NA STAN ZAGROŻENIA TĄPANIAMI 4.1. Głębokość eksploatacji Wydobywanie węgla kamiennego prowadzone jest na coraz większych głębokościach, która ak- tualnie sięga 1290 m. Około 90% wydobycia uzyskiwane jest z głębokości ponad 500m, a po- łowa kopalń prowadzi eksploatację poniżej 1000m. Średnia głębokość prowadzanych robót gór- niczych wynosi około 800m, zwiększając się rokrocznie w ostatnich latach o ok.10m. W ślad za zwiększającą się głębokością ma miejsce wzrost wielkości naprężeń pierwotnych w górotworze, a także parametrów wytrzymałości skał otaczających pokłady, co wynika m.in. z kompakcji ma- teriału skalnego pod wpływem ciśnienia grawitacyjnego. Wysokie wartości składowych stanu naprężenia w pokładach i skałach otaczających (tzw. strefy koncentracji naprężeń), zwłaszcza w warstwach charakteryzujących się dużymi wartościami parametrów wytrzymałościowych, są jedną z przyczyn występowania zagrożenia sejsmicznego i tąpaniami [4]. Wzrost głębokości eksploatacji ma istotny wpływ na narastająca liczbę wstrząsów i sumaryczną energię sejsmiczną [6]. Z kolei średnia głębokość eksploatacji pokładów zagrożonych tąpaniami oraz wystąpienia tąpnięć i odprężeń jest większa od średniej głębokości eksploatacji wszystkich pokładów [5]. Zatem, im większa głębokość eksploatacji, tym większe zagrożenie sejsmiczne i tąpaniami, a tym samym większe prawdopodobieństwo wystąpienia tąpnięć lub odprężeń. 4.2. Grubowarstwowa budowa górotworu Roboty górnicze w kopalniach GZW prowadzone są w warstwach karbonu produktywnego, pod względem litologicznym wykształconego jako kompleks łupków ilastych i piaszczystych oraz piaskowców z pokładami węgla. Właściwości wytrzymałościowe większości węgli wskazują na ich spadek wraz z głębokością. Odwrotnie, w skałach otaczających pokłady, z głębokością za- znacza się nierównomierny, wyraźniejszy w piaskowcach niż w łupkach, wzrost ich wytrzyma- łości [1]. Dodatkowo, charakterystyczna dla większych głębokości zalegania złoża, grubowar- stwowa budowa górotworu przejawia się występowaniem pokładów o znacznych miąższościach, w tym także zalegających w sąsiedztwie grubych (kilkunasto-kilkudziesięciometrowych) wy- trzymałych warstw stropowych piaskowców i/lub łupków piaszczystych, zdolnych do kumulo- wania energii sprężystej i określanych mianem warstw potencjalnie wstrząsogennych [4]. Eksploatacja pokładów grubych powoduje większe deformacje skał nadległych (wskutek ich podbierania), które w wyników procesów pękania, zwłaszcza w przypadku warstw wstrząsogen- nych, generują występowanie wysokoenergetycznych wstrząsów, decydujących o skali zagroże- nia tąpaniami. Dotyczy to również wybierana pokładów na warstwy w kolejności z góry na dół