Materiały konferencyjne SEP 2026

Powstałe zaburzenia mogą zarówno ograniczać, jak i potęgować intensywność przejawów ci- śnienia górotworu, wpływając na stan zagrożeń geomechanicznych, w tym sejsmicznego i tąpa- niami. Negatywne oddziaływanie zaszłości na otaczający ośrodek skalny może w wyniku pro- cesów pękania uaktywnić zalegające w stropie pokładów warstwy potencjalnie wstrząsogenne. Z rozkładów lokalizacji ognisk wstrząsów rejestrowanych w trakcie eksploatacji w rejonach za- równo bliskiego jak i odległego sąsiedztwa krawędzi eksploatacyjnych i filarów resztkowych, a zwłaszcza ich superpozycji, jednoznacznie wynika, że wzmożona aktywność sejsmiczna, w tym występowanie wysokoenergetycznych wstrząsów jest wynikiem oddziaływania tych za- szłości. Wpływ krawędzi eksploatacyjnych i filarów resztkowych stanowiło wielokrotnie jedną z przyczyn zaistniałych w kopalniach GZW tąpnięć i odprężeń [4]. Istotnym problemem większości polskich kopalń węgla kamiennego, ze szczególnym uwzględ- nieniem zakładów które w znacznej mierze sczerpały swoje zasoby, jest konieczność wybierania nieregularnych partii resztkowych, usytuowanych w filarach ochronnych i oporowych, a w tym także części pokładów pozostawionych w wyniku decyzji o zaniechaniu eksploatacji. Będące konsekwencją stopnia wyeksploatowania złoża prowadzenie robót górniczych w obszarach resztkowych zwiększa zagrożenie sejsmiczne i tąpaniami, głównie z uwagi na lokalną koncen- trację naprężeń potęgowaną często superpozycją wpływów krawędzi eksploatacyjnych i filarów resztkowych pokładów sąsiednich [7]. 5. PODSUMOWANIE Zagrożenie tąpaniami jest jednym z wiodących, a w ostatnich latach najbardziej katastrofogen- nym pod względem liczby zdarzeń i wypadków śmiertelnych, zagrożeniem naturalnym w ko- palniach węgla kamiennego. Z przeprowadzonej analizy sejsmiczności oraz liczby tąpnięć i od- prężeń w latach 2016-2025 wynika, że pomimo spadku całkowitego wydobycia, w tym wydo- bycia z pokładów zagrożonych tąpaniami, poziom sejsmiczności i zagrożenia tąpaniami wzrasta. Odnotowane w ostatnich latach wysokoenergetyczne wstrząsy oraz towarzyszące im tąpnięcia i odprężenia jednoznacznie wskazują, że przyczynami wysokiego poziomu zagrożenia sejsmicz- nego i tąpaniami jest prowadzenie robót górniczych w skrępowanych warunkach geologiczno- górniczych takich jak: głębokość zalegania złoża, grubowarstwowa budowa górotworu, tekto- nika o dużych zrzutach oraz zaszłości eksploatacyjne. Zagrożenie tąpaniami może nie tylko powodować niebezpieczne zdarzenia i wypadki, ale także skutkować ograniczeniem, okresowym zatrzymaniem, a nawet zaniechaniem eksploatacji części złoża, tym samym wpływając na zmniejszenie wydobycia kopalni. Wyłączenie z eksploatacji partii złoża dotkniętych skutkami tąpnięć powoduje zmniejszenie zdolności produkcyjnej ko- palni, a w niektórych przypadkach może doprowadzić do skrócenia czasu jej funkcjonowania. Utrzymujący się wysoki poziom sejsmiczności i zagrożenia tąpaniami w górnictwie węgla ka- miennego wskazuje na potrzebę intensyfikacji działań na rzecz poprawy efektywności ocen i metod zwalczania tego zagrożenia, zwłaszcza w odniesieniu do prowadzenia robót górniczych w skomplikowanych uwarunkowaniach geologiczno-górniczych. LITERATURA