Materiały konferencyjne SEP 2026

Szkoła Eksploatacji Podziemnej 2026, Materiały Konferencyjne Nowa metoda oceny ryzyka wybuchu pyłu węglowego w rejonie ścian o wysokiej koncentracji wydobycia dr inż. Adam Michałek Główny Instytut Górnictwa – Państwowy Instytut Badawczy amichalek@gig.eu STRESZCZENIE: W ostatnich latach w polskim górnictwie wzrosła koncentracja wydobycia, co wobec postępu technologicznego wymusiło intensyfikację działań ograniczających zagrożenie wybuchem pyłu węglowego. Jednym z kluczowych rozwiązań jest ocena ryzyka jego wybuchu w rejonie ściany, pozwalająca określić zarówno możliwość inicjacji zjawiska, jak i skutki jego wystąpienia. Brak precyzyjnych wymagań prawnych powoduje, że metody oceny pozostają w gestii kierownictwa kopalni. Opracowano więc metodę dostosowaną do warunków ścian o wysokiej koncentracji wydobycia, zgodną z Rozporządzeniem Ministra Energii. Stworzono też aplikację wspierającą proces oceny oraz określono kryteria akceptacji ryzyka. Prace obejmowały analizy zagrożeń, badania dołowe, laboratoryjne i eksperckie oraz walidację metody. Wyniki pozwalają precyzyjnie identyfikować czynniki ryzyka i wskazywać działania niezbędne do jego redukcji. SŁOWA KLUCZOWE: zagrożenie wybuchem pyłu węglowego, nowa metoda oceny ryzyka 1. WPROWADZENIE Zagrożenie wybuchem pyłu węglowego stanowi istotny problem w podziemnych wyrobiskach zakładów górniczych wydobywających węgiel kamienny. Pył węglowy, a wraz z nim zagrożenie wybuchem, występuje podczas podstawowych procesów technologicznych realizowanych pod ziemią takich jak: urabianie, kruszenie, transport oraz składowanie węgla kamiennego [1] [2]. W podziemnych wyrobiskach górniczych znajdują się miejsca, które zgodnie z polskimi przepisami prawa są uznawane za niebezpieczne pod względem zagrożenia wybuchem pyłu węglowego [6]. Jednym z nich są rejony ścian, a w szczególności miejsca urabiania węgla oraz skrzyżowania z chodnikami przyścianowymi. Występuje tam największa intensywność osiadania niebezpiecznego pyłu węglowego, dlatego miejsca te wymagają szczególnej uwagi w kontekście zagrożenia wybuchem pyłu węglowego[3][4][5]. Aktualnie w polskim górnictwie węgla kamiennego wybuchy pyłu węglowego zdarzają się sporadycznie, natomiast analizując dane historyczne dotyczące takich zdarzeń stwierdzić można, że wybuchy pyłu węglowego inicjowane są najczęściej zapaleniem metanu w wyrobiskach ścianowych. W związku z powyższym należy podjąć dodatkowe działania, aby w tych szczególnie niebezpiecznych miejscach zminimalizować ryzyko wybuchu pyłu węglowego. Jednym z rozwiązań, które pozwala na ocenę zarówno potencjału do inicjacji zjawiska wybuchu pyły węglowego, jak i szacowanie możliwych skutków jego zaistnienia jest przeprowadzenie oceny ryzyka wybuchu pyłu węglowego w rejonie ściany. Aktualnie polskie prawo (Rozporządzenie Ministra Energii z dnia 23 listopada 2016 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących prowadzenia ruchu podziemnych zakładów górniczych (Dz. U. z 2017 r. Poz. 1118)) w § 443