Biuletyn SEP - luty 2026

XXXV SZKOŁA EKSPLOATACJI PODZIEMNEJ 18 SEP 2026 Przyroda w Górnictwie – Kiedy zielone jest prawdziwie zielone? Mineralne podłoża terenów pogórniczych, które powstały w związku z działalnością człowieka, wbudowują się w mozaikę zasobów przyrodniczych. Podłoża pogórnicze tworzą specyficzny i zróżnicowany komponent środowiska abiotycznego. Ich charakterystyka fizyko-chemiczna i hydrologiczna wiąże się bezpośrednio ze specyfiką geologiczną pozyskiwanych zasobów, właściwą dla danej aktywności górniczej. Z eksploatacją surowców mineralnych związana jest potrzeba składowania materiału mineralnego, który towarzyszy pozyski- wanemu surowcowi, oraz przekształcenia rzeźby terenu, tworząc wyrobiska, hałdy czy osadniki. Podłoża mineralne terenów pogór- niczych charakteryzują się odmiennymi właściwościami fizykoche- micznymi w porównaniu z glebami występującymi w otoczeniu. Z oczywistych powodówmineralne siedliska terenów powstających w związku z działalnością górniczą wykazują ubóstwo materii or- ganicznej, skrajne wartości pH, oraz zróżnicowaną granulometrię. W efekcie mineralne podłoża terenów pogórniczych stanowią wy- magające siedliska inicjalne, w których procesy glebotwórcze do- piero się rozpoczynają. Jednocześnie ich obecność wzbogaca geo- różnorodność krajobrazu, wpływając na lokalne stosunki wodne, mikroklimat oraz kierunki sukcesji biologicznej. Liczne badania wykazały, że mineralny materiał pogórniczy sprzyja rozwojowi specyficznych wyspecjalizowanych zbiorowisk roślinnych, zgrupowań gatunków tzw. non-analogous species com- position communities , w tym gatunków pionierskich i metalofitów, przystosowanych do trudnych warunków siedliskowych. Poten- cjał środowiskowy zbiorowisk o nieanalogicznym składzie gatun- kowym jako podstawy rozwoju układów typu Novel Ecosystem na siedliskach poeksploatacyjnych stanowi ważny i coraz bardziej roz- poznawalny wymiar odtwarzania zasobów przyrodniczych. W re- zultacie spontaniczna sukcesja prowadzi do powstania zbiorowisk złożonych z gatunków, które nie mają odpowiedników w znanych zbiorowiskach roślinnych w danym regionie. Te nieanalogiczne zbiorowiska powstają w wyniku filtracji środowiska abiotycznego, ograniczeń w rozprzestrzenianiu się i kolonizacji oraz presji selek- cyjnej wywieranej przez podłoża mineralne. Zdobyta wiedza wskazuje na wartości środowiskowe tych syste- mów i kwestionuje tradycyjne paradygmaty tzw. rekultywacji. Za- miast tego wspiera podejścia adaptacyjne, które integrują procesy przyrodnicze i świadczenie usług ekosystemowych. W związku z tym, nieanalogiczne zbiorowiska w nowych ekosystemach pogór- niczych należy postrzegać nie jako zagrożenie dla środowiska, lecz jako dynamiczne i funkcjonalne elementy kształtujących się krajo- brazów antropogenicznych. Z czasem, przy udziale procesów naturalnych bez działań rekul- tywacyjnych, podłoża te ulegają stopniowej transformacji, stając się integralną, unikalną częścią ekosystemów lądowych i ważnym ele- mentem spontanicznie ukształtowanej przyrody, zmieniając górni- czy Śląsk w zielony krajobraz Polski.