Szkoła Eksploatacji Podziemnej

Streszczenie:
Hałdy poprzemysłowe, będące trwałym śladem działalności wydobywczej, cechują się skrajnymi warunkami siedliskowymi (ubogie, mineralne podłoże, przesuszenie, wahania temperatury, zanieczyszczenia), które ograniczają kolonizację organizmów. W takich układach często powstają zbiorowiska o nieanalogicznym składzie gatunkowym (non-analogous species composition). Wykazano, że 90% gatunków roślin na świecie jest zapylanych przez zwierzęta. Zapylanie jest kluczowym procesem przyrodniczym, który jest silnie związany z rozwojem i utrzymaniem różnorodności biologicznej. W związku z tym powinno być uwzględniane w planowaniu przestrzennym, zwłaszcza w odtwarzaniu zasobów przyrodniczych terenów pogórniczych i niektórych terenów poprzemysłowych. Procesy te polegają na przekształcaniu sposobu użytkowania terenu i nadawaniu mu nowych funkcji poprzez wzmacnianie naturalnych mechanizmów zachodzących w ekosystemach typu novel ecosystem, co sprzyja intensyfikacji procesów kluczowych dla świadczenia usług ekosystemowych. Tereny poprzemysłowe, a przede wszystkim tereny związane z górnictwem surowców mineralnych, wbrew postrzeganiu ich jako obszarów pozbawionych wartości przyrodniczej, stanowią siedliska dynamicznie kolonizowane, uruchamiając procesy przyrodnicze sukcesji prowadzące do powstania układu przyrodniczego o wysokiej różnorodności biologicznej. Celem posteru jest ukazanie zapylaczy jako wskaźników zmian środowiskowych w kolejnych stadiach sukcesji oraz czynnika wpływającego na tempo i kierunek przemian roślinności dzięki zapylaniu. Wraz z przechodzeniem od stadiów pionierskich do zbiorowisk trawiastych, zaroślowych i leśnych, rośnie złożoność szaty roślinnej, udział i różnorodność roślin kwitnących oraz dostępność nektaru i pyłku. Odzwierciedla to struktura zespołów zapylaczy: we wczesnych etapach dominują gatunki generalistyczne zasiedlające otwarte powierzchnie, natomiast w miarę rozwoju roślinności zwiększa się bogactwo gatunkowe i funkcjonalne zapylaczy oraz stabilność ich populacji. Jednocześnie zapylacze wzmacniają sukcesję, zwiększając efektywność rozmnażania roślin entomofilnych, nasiona i inne propagule zasiedlają nieskolonizowane mikrosiedliska m.in., terenów pogórniczych. Zapylacze, takie jak pszczoły, motyle i inne owady, odgrywają kluczową rolę w procesie zapylania roślin. Ich obecność na hałdach świadczy o poprawie jakości środowiska oraz o możliwości rozwoju bioróżnorodności. Rośliny miododajne, takie jak podbiał pospolity Tussilago farfara czy mniszek lekarski Taraxacum officinale, przyciągają te owady, co sprzyja zwiększeniu populacji. Sukcesja ekologiczna na hałdach poprzemysłowych często rozpoczyna się od pojawienia się roślin pionierskich, które poprawiają strukturę gleby i podłoża i stają się bazą dla kolejnych gatunków. Rośliny miododajne nie tylko wspierają zapylacze, ale również przyczyniają się do stabilizacji gleb i/lub podłoży i poprawy jakości powietrza. W ten sposób, zapylacze i rośliny miododajne stają się zarówno wskaźnikiem, jak i czynnikiem sukcesji, przyczyniając się do odnowy zniszczonych ekosystemów.