Szkoła Eksploatacji Podziemnej

Dziewięć wieków górnictwa i dwa wieki wymuszonego odwadniania kopalń oraz terenów górniczych w Polsce oraz na świecie doprowadziło do ogromnej skali transformacji tych obszarów. Kopalnie pozostawiają po sobie silnie spękany, zdefragmentowany i osuszony górotwór oraz dziesiątki tysięcy opuszczonych szybów oraz całe obszary z płytkimi wyrobiskami górniczymi, które generują nawięcej geozagrożeń i georyzyk górniczych. Planowanie przywrócenia quasi-pierwotnych naturalnych przepływów wód w procesie całkowitej likwidacji kopalń poprzez wyłączenie przepompowni głównego odwadniania oraz pompowni wód powierzchniowych nieuchronnie prowadzi do dynamicznej transformacji warunków hydrogeologicznych, hydrologicznych i geotechnicznych w terenach pogórniczych. Dotychczasowe zagrożenie zawodnieniem przeobrazi się w zalewiska, których powierzchnia będzie nierzadko wielokrotnie większa od dotychczasowej powierzchni zawodnień. Autor niedawno opracował i wprowadził innowacyjne, specyficzne dla terenów górniczych narzędzia, tzw. modele wysokości położenia oraz ramy zagrożeń hydrologicznych, dedykowane specjalnie dla sztucznie osuszanych i dynamicznie zmieniających się pod względem geozagrożeń terenów górniczych. Na podstawie wieloletnich obserwacji środowiska wodnego w terenach górniczych, autor metody zidentyfikował i wprowadził krytyczne punkty kontroli zawodnień, specjalne dla terenów górniczych, tzw. hydrometryczne punkty odniesienia. Stały się one podstawą modeli wysokości położenia. Dzięki powyższemu oraz realizacji głównego celu metody, którym jest identyfikacja i naprawa całokształtu szkód górniczych w środowisku wodnym, stworzone narzędzia hydrologiczne pozwalają identyfikować nie tylko trwałe i okresowe zawodnienia ale także wszelkie geozagrożenia i georyzyka wywołane przez górnictwo a związane z zawodnieniami. Oprócz zagrożenia hydrologicznego, mowa w szczególności o zagrożeniu zapadliskami, zanieczyszczeniem wód i gleb oraz emisją gazów kopalnianych. Stworzona metodologia posiada szereg zastosowań dla wielu dziedzin, dla hydrologii, hydrogeologii, górnictwa, geologii, geoinżynierii, ochrony środowiska, geodezji górniczej, planowania przestrzennego, nauk prawnych (prawa górniczego i geologicznego). Trwałe zawodnienia powierzchni i górotworu, określone przez modele wysokości położenia, bezpośrednio wpływają na poziom zawodnienia kopalń i górotworu oraz w szczególności na właściwości hydrogeologiczne, geologiczno-inżynierskie i geotechniczne warstw skalnych. Informacje te a także planowane prace hydrotechniczne oraz związane z rekultywacją i rewitalizacją terenów górniczych mogą stać kluczem do przewidywania możliwych przyszłych zmian tych warunków. Niezależnie od decyzji o wyłączeniu sztucznego odwodnienia, modele wysokości względnej i ramy zagrożeń hydrologicznych upraszczają i optymalizują strategie łagodzenia geozagrożeń i georyzyk, związanych z zawodnieniami. Są to zatem specjalistyczne narzędzia wspomagające podejmowanie decyzji w zakresie oceny podatności gruntu na osiadanie w pobliżu opuszczonych szybów oraz georeferencji badań geotechnicznych, geoinżynieryjnych, wiertniczych i innych, prowadzonych na takich obszarach. Przedstawienie powyższych zagadnień jest głównym celem niniejszego prezentacji. Ze względu na ogromny zasięg obszarów górniczych i pogórniczych na świecie, powyższe narzędzia mogą przynieść wymierne i dalekosiężne korzyści w zakresie rekultywacji terenów pogórniczych, planowania przestrzennego i regionalnego rozwoju gospodarczego.